X
تبلیغات
بهشت گمشده آرياييان (ايرانويچ) - ماههای سال -روزهای ماه
در زمينه شناسايي هويت اشخاص داستاني در داستانهای ايرانی و تعيين موقعيت مكاني ايرانويچ

روزهای ماه در آیین زرتشتی

 

اسامی سی روز ماه های سال در آیین زرتشتی برگرفته از نامهای هرمزد و امشاسپندان و ایزدان گوناگون است که در راس آنها نام هرمزد قرار دارد و سپس نام روزهای دوم تا هشتم اسامی شش امشاسپندان یا صفات هرمزد و الباقی نیز یا اسامی ایزدان موکل بر پدیده های طبیعی و یا برگرفته از نام برخی از یشتهای اوستا است:

 

1- هرمزد 2- بهمن3- اردیبهشت 4- شهریور5- سفندارمذ 6- خرداد 7- امرداد 8- دی به آذر9- آذر10- آبان(الهه آبها) 11- خورشید 12- ماه  13- تیر(ایزد باران)14- گوش(ایزد چهارپایان) 15 - دی به مهر16- مهر(رب النوع روشنايي و فروغ) 17- سروش(پیک اهورامزدا) 18- رشن(ایزد عدالت)19- فروردین20 - بهرام (ایزد جنگ)21- رام (فرشته هوا)۲۲- باد 23-دی به دین24- دین25 - ارد 26 – اشتاد 27- آسمان 28- زامیاد(فرشته زمین)29- ماراسپند (در اوستا مانثرا سپنت = کلام مقدس) ۳۰- انغران یا انیران (روشنایی بی پایان= مکان هرمزد).

 

در مورد اسامی مزبور و فراز آفریده شدن سی روز ماه در کتاب به زبان پهلوی بندهشن شرح کاملی داده شده است که من از ذکر آن خودداری می کنم.

 

در مورد کاربرد این اسامی در تقویم گذشتگان چند نمونه زیر را مثال میزنیم.

برای مثال فردوسی در شاهنامه روز ۲۵ اسفندماه را چنین میگوید:

 

سر آمد  کنون  قصه   یزدگرد             به  ماه  سفندارمذ  روز   ارد

 

 در شاهنامه فردوسي تاریخ روز و ختم تالیف شاهنامه روز آسمان از ماه بهمن سال ۳۸۹ آمده است یعنی ۲۷ بهمن ماه ۳۸۹ یزدگردی برابر با محرم ۴۰۰ هجری قمری که در خاتمه شاهنامه نیز بدان اشاره شده است:

چو شد آخر این داستان بزرگ            سخنهای  آن خسروان  سترگ

اگر  سال   نیز  آرزو  آمدست            نهم سال و هشتاد با سیصدست

مه  بهمن  و  آسمان  روز بود            که  کلکم  بدین نامه پیروز بود

 

در یک رساله پهلوی به نام ماه فروردین روز خرداد که به زبان پهلوی است مذکور است که بسیاری از وقایع مهم تاریخی از جمله خلقت کیومرث و پیدایی هوشنگ و بی مرگ شدن جهان توسط جمشید و زاده شدن زرتشت در روز خرداد از فروردین ماه بوده و کشته شدن اژی دهاک بدست سام نریمان پیش از رستاخیز و نیز وقوع رستاخیز و تن پسین نیز در چنین روزی خواهد بود (یعنی ششم فروردین ماه). 

همچنين تير انداختن آرش كمانگير براي تعيين حدود ايران و توران در روز تير از ماه تير به وقوع پيوسته و اين روز را جشن ميگرفتند و آنرا تيرگان ميناميدند. نيز به مناسبت غلبه فريدون بر اژي دهاك در مهر روز از مهر ماه اين روز را نيز جشن ميگرفتند و مهرگان ميناميدند.

مطابق یک رساله دیگر پهلوی به نام اندرز انوشه روان آذرباد مارسپندان اعمال برخی از کارها در برخی از روزهای سال ثواب داشته و در برخی روزها  انجام برخی امور جایز نبوده است:

۱- هرمزد روز می بخور و خرم باش.

۲- بهمن روز لباس و جامه نو پوش

۳- اردیبهشت روز به آتشگاه شو.

۴- شهریور روز شادباش.

۵- سپندارمذ روز ورز زمین کن( شخم در زمین کن)

۶- خرداد روز جوی کن(در زمین جوی ایجاد کن)

۷- امرداد روز دار و درخت نشان.

۸- دی به آذر روز سر شوی و موی و ناخن ویرای(آراسته کن).

۹- آذر روز به راه شو و نان مپز چه گناه گران بود.

۱۰- آبان روز از آب پرهیز کن و آب را میازار.

۱۱- خورشید روز کودک به دبیرستان کن تا دبیر و فرزانه باشد.

۱۲- ماه روز می مخور و با دوستان تفریح کن و از ماه خدای یاری خواه.

۱۳- تیر روز کودک به تیر اندازی و نبرد و سواری آموختن فرست.

۱۴- گوش روز پرورش روان گاو کن و گاو به ورز آموز( به کشت و ورز زمین)

۱۵- دی به مهر روز سر شوی و موی و ناخن ویرای و انگور از رزان باز به چرخشت افکن تا به شود.

۱۶- مهر روز اگر تو را از کسی شکایتی بر آمده باشد پیش مهر ایست از مهر دادوری خواه و شکوه کن.

۱۷- سروش روز برای بختیاری روان خویش از سروش پاك یاری خواه.

۱۸- رشن روز روزگار سبک دار و هر کار خواهی کردن اندر فرارونی کن.

۱۹- فروردین روز سوگند مخور و آن روز ستايش فروهر پاکان کن تا خرسندتر بشوند.

۲۰- بهرام روز بن خان و مان افکن تا زود به فرجام رسد و به رزم و کارزار شو تا به پیروزی بازآیی.

۲۱- رام روز زن خواه و کار و رامش کن و پیش دادوران شو تا به پیروزی و نجات آیی.

۲۲- باد روز درنگ کن و کار نو مپیوند.

۲۳- دی به دین روز هر کار خواهی کردن و زن به خانه آور و موی و ناخن ویرای و جامه پوش.

۲۴- دین روز جانوران موذی بکش.

۲۵- ارد روز هر چیز نو بخر و اندر خانه بر.

۲۶- اشتاد روز اسب و گاو و ستور نرینه رها کن  تا به درستی بازآیند.

۲۷- آسمان روز به راه دور شو که به درستی آیی.

۲۸- زامیاد روز دارو مخور.

۲۹- ماراسپند روز جامه افزای و بدوز و بپوش و زن به زنی گیر که فرزند تیز نگر نیک زاید.

۳۰- انیران روز موی و ناخن ویرای و زن به زنی گیر که فرزند مشهور زاید.

 

  

ریشه نامهای فارسی ماههای سال در تقویم پارسیان و معانی آنها

 

فروردین: این نام برگرفته از نام فروهر fravahr هاست که در حقیقت روان درگذشتگان بوده و اعتقاد بر این بود که روان های مردگان در نخستین روزهای بهار نزد اقوام خود به زمین باز میگردند. 

بنا بر تصور زرتشتيان فروهر روان مردگان و نيز روان آناني است كه هنوز زاده نشده اند و جايگاه فروهر نزد خداست و هنگاميكه انساني مي ميرد روان او به فروهر او مي پيوندد و هنگاميكه انساني زاده ميشود نيز روان از فروهر جدا و به تن او در جهان مادي مي پيوندد.

 

اردیبهشت: اقتباسی از نام اوستایی ارتا وهیشتا atra vahishta به معنای بهترین راستی است که نام یکی از امشاسپندان است.

 

خرداد: در اوستا هئوروتات haurvatata به معنای کمال و رستگاری که از امشاسپندان یا صفات کمالیه اهورامزداست.

 

تیر: در اوستا تیشترtishtra نامیده شده و نام ستاره ايست. محققین آنرا با شعراي يماني یا ستاره شباهنگ که درخشان ترین ستاره آسمان شب است منطبق دانسته اند. یونانیان باستان این ستاره راsiriusمینامیده و آنرا منبع گرما میدانستند. اين جدا از سياره تير يا عطارد است.

تير يشت يا تيشتر يشت همچنین نام يكي از يشتهاي اوستاست و ستاره تير يا تيشتر که از او در یشت موسوم به تيشتر يشت یاد میشود ایزد موکل بر رعد و باران نیز بوده است وبر اساس این باور ستاره تيشتر دشمن دیو خشکسالی یا اپوش است و باور بر اين بود كه در نبرد تيشتر با اپوش گرزي توسط تيشتر بر ديو خشكي وارد ميگردد و صداي رعدي كه شنيده ميشود خروش آن ديو است. به روایتی طلوع این ستاره مصادف با چهارمین ماه سال یا آغاز تابستان است.

 

امرداد: در اوستا امرتات ameretata نامیده شده به معنای بی مرگ و ناميرا و آن نام مينوي گياهان است که نام یکی دیگر از امشاسپندان است.

 

شهریور: اقتباسي از نام اوستايي خشثرَ وئیری khshathra vairi به معنای پادشاهی آرزو شده است كه مينوي فلزات است و نام یکی از امشاسپندان است.

 

مهر: نام فارسی شده رب النوع روشنایی است که از نام اوستایی میثرَmithra ( در سانسکریت میتر mitra ) به معنای دوستی و محبت گرفته شده است. مهر بر خلاف تصور عامه در واقع نام دیگر خورشید نیست بلکه مهر نام ایزد یا رب النوع روشنایی بوده چنانکه در اوستا نیز همواره نام مهر یا میترا جدا از نام خورشید می آید و در اسامی روزهای ماه نیز چنانکه اشاره شد خورشید نام یازدهمین و مهر نام شانزدهمین روز ماه  است. 

 

آبان: نام فارسی شده ایزد آبها یا آناهیتا است که در اوستا اردوی سور اناهیتا aredvi sura anahita یا رودخانه نیرومند بی آلودگی نامیده شده است. اناهيتا كه خلاصه شده اين نام اوستاييست نام الهه موکل بر آبهای روان بوده است و يشتي كه در اوستا به مناسبت اين الهه سروده شده آبان يشت نام دارد. نامگذاري آبان به اين مناسبت بوده كه  اين ماه آغاز بارندگي  است.

 

آذر: از نام اوستایی آترatar یا ایزد موکل بر آتش مقدس گرفته شده است. این آتش مقدس طبق فقرات 46-50 زامیاد یشت اوستا رقیب اژی دهاک دانسته شده  و طبق متن اوستايي نبردي بين اين دو در گرفته كه به فرار اژي دهاك منجر گشته است. من در یادداشتهای پیشین اژي دهاك روز رستاخيز را آتشفشان زیانبار یا آتش زیانبار معنا کردم که در اينجا هیچ ارتباطی با اژي دهاك سه كله يا ضحاک ماردوش روایات عامیانه و افسانه ای ندارد. چون اين اژي دهاك سه كله انساني با كنشهاي اهريمني بوده كه بدان لقب يعني اژي دهاك نامبردار شده بود. واژه اژی در زبان اوستایی علاوه بر اينكه به معناي اژدها يا مار آتشين است مترادف با واژه اهی در سانسکریت به معنای آتشفشان نيز مي باشد و دهاک در زبان اوستایی به معنای ضربه زن یا زیانبار ترجمه شده است. آتر یا آتش مقدس در آیین مزدیسنا مقامي بسيار والا دارد و از بزرگترین نعماتی بوده که از جهان بالا و برای بهره انسانها به زمین فرستاده شده است. به موجب كتاب بندهش پنج نوع آتش وجود داشته است كه من از ذكر آنها خودداري ميكنم.

 

دی در مورد دی در بن دهشن توضیح داده شده که دادار است و نام خویش را در چهار جای در ماهها داده است یکی نام =هرمزد و آن سه دی که یکی گاه و یکی دین و یکی زمان است استاد پورداوود دي را ماخوذ از نام اوستايي زين zayana به معناي زمستان ميداند.

 

بهمن: از نام اوستایی وهومن به معنای دارای منش نیک اقتباس شده که در اوستا نام یکی دیگر از امشاسپندان  است.

 

اسفند: از نام سفندارمذ یا در اوستا سپنتا آرمئیتی به معنای پارسای مقدس گرفته شده و آرمئیتی همانست که امروزه آرمیتا گفته میشود و در اوستا نام فرشته موکل بر زمین  است.

 

                                       

 

                                        لطفا  نوشتن نظر يادتان نرود

+ نوشته شده در  چهارشنبه هفتم آذر 1386ساعت 19:37  توسط مهران جوادزاده  |