دریاچه چیچست همان دریاچه ارومیه نیست.
قبلا اشاره کردیم که به موجب شاهنامه فردوسي در مبحث فرار افراسیاب از پیش سپاه کیخسرو او ابتدا به کوهی موسوم به اسپه روز رسید که همان کوهیست که در قضیه رفتن کیکاوس به سرزمین دیوان مازندران در شاهنامه فردوسی به آن اشاره شده كه کوهی بوده در مدخل سرزمین مزندرها و نيز گفتیم که در کتاب بندهش گفته شده که کوه اسپه روز در بالای دریاچه چیچست بوده است. پس این امکان نداشته که کوه اسپه روز در مازندران کنونی باشد و دریاچه چیچست در آذربایجان و از طرفی هم افراسیاب فرمانده تورانیان یا ترکان چین باشد و او در عمق خاک ایران کنونی از نزد سپاه ايران فرار کند همه این تصورات اوهام است و باید در آنها تجدید نظر شود.
در مبحث افراسیاب ما گفتیم که نام اوستایی او یعنی فرنگرسیا frangrasiyaاز نظر لهجه ای با نام سانسکریت شخصیتی بنام پرسورام parasuramaیکیست و این دو شخصیت داستانهای مشترکی هم دارند و هر دو پس از کشتن شاهان بسیار در ناحیه ثلث زمین گوشه نشین شدند . هر دو آنها شخصیتی را کشتند که پدر شخصیتی نامدار موسوم به گوپت بود که در اساطیر ایرانی اغریرث نامیده شده . افراسیاب در کوه مهندر mahendraگوشه نشین شد و این کوه در مدخل سرزمین دیوان قرار داشت و به موجب مهابهارتا پایین تر از این منطقه جنگلی بود و در پایین آن منطقه ناحيه پاتال یا دوزخ که به ثلث زمین مشهور بود قرار داشت و امروزه در مرز سرزمین دیوان جنوبی دریاچه ای شورآب وجود دارد بنام چيلكا chilkaکه از بن به اقیانوس متصل است و این ما را به یاد نوشته هاي كتاب پهلوي بندهش در توصيف درياچه چيچست مي اندازد چون در اين كتاب گفته شده که اسپه روز در بالاي چيچست قرار داشته و چون در اين كتاب نیز گفته شده که چیچست شورآب است و از بن به دریای فراخکرت متصل است پس جای شک باقی نمیماند که محل اسارت افراسیاب همین دریاچه باید باشد چون به موجب يشتهاي اوستا افراسیاب در کنار دریاچه چیچست اسیر کیخسرو شد و در یسنای اوستا نیز اشاره شده که افراسیاب در ثلث زمین گرفتار شد و از مجموع این گفته ها میتوان به این نتیجه رسید که محل دریاچه باید در کنار محل گوشه نشینی پرسورام باشد و اين غير از درياچه مشهور آذربايجان يعني اروميه است چون اين درياچه كه امروزه اروميه نام دارد حتي در عهد عتيق هم ماتيان matianنام داشته و بعدها با مهاجرت مادهاي آريايي كپوت kaputaبه معناي آبي تيره ناميده شد و در دوران اسلامی كبودان ناميده میشد و شاید از روي تحليل غلط موبدان در دوران ساسانيان نام اوستايي چئچست chaechestبه چيچست برگردانده شد و به غلط بر درياچه مزبور اطلاق شد چنانکه در برخی از کتب دوران اسلامی چيچست آمده است. این دریاچه را همچنین درياچه اورميه هم ميناميدند و لذا پيش از ساسانيان در طول تاريخ هرگز اين درياچه موسوم به چئچست يا چيچست به معني درخشان نبوده است و درياچه اي كه در اوستا بدان اشاره شده و محل دستگیری فرنگرسیا بوده بي شك بايد همان باشد كه در ايالت اوريسا هندوستان واقع است و تنها دریاچه شورآب این کشور است و طبق منابع اساطیری هندوان(مهابهارتا) در ناحيه ثلث زمين قرار داشته است.
